عماد الدين محمود بن مسعود شيرازى
19
رساله افيونيه ( فارسى )
نسخههاى خطّى « افيونيّه » در فهرستهاى كتابخانهها 1 - كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، شمارهء 24139 م ، 20 برگ ، نستعليق ، 17 * 11 ، 1059 ه ق 2 - كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، شمارهء 5160 م ، 57 برگ ، نستعليق ، 16 * 10 ، 1023 ه ق 3 - كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، شمارهء 01 / 1063 گ ، 72 برگ ، نستعليق ، 18 * 10 ، قرن 11 ه ق 4 - كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، شمارهء 5040 م ، 54 برگ ، نستعليق ، 20 * 12 ، قرن 11 ه ق نسخهء مادر نسخهء « الف » نسخهء الف كه نسخهء مادر و اساس قرار گرفته است ، نسخهء اهدايى دانشمند گرانمايه جناب آقاى رشيد تفقّد است كه تصوير آن توسّط مؤسّسهء مطالعات تاريخ پزشكى ، طبّ اسلامى و مكمّل دانشگاه علوم پزشكى ايران در شهريور ماه 1384 انتشار يافت . اين نسخه داراى پنجاه و پنج برگ ( صد و ده صفحه ) مىباشد كه در 20 سطر كتابت شده است . با نگاهى دقيق به نسخههاى ديگر چنين به نظر مىرسد كه اين نسخه از مطالب پراكنده و منسوب به عماد الدّين و نيز نسخهها و نظريّات مجعول محفوظ گشته است . و حتّى مباحث تكرارى كه اكثرا كاتبان پزشكى پژوه و يا طبيب به متن اصلى افزودهاند را در متن نياورده و در واقع شباهت زيادى به نظريّات شخص عماد الدّين دارد . علاوه بر آن از نظر تاريخى نيز به ظاهر نسبت به نسخ ديگر قدمت بيشترى دارد . برخى اوقات كاتب در حاشيهء كتاب ، مترادف لغات دشوارى را كه در متن كتاب وجود دارد ، آورده است كه به جز چند مورد اكثرا درست هستند . البتّه مبرهن است كه او مباحث كتاب را به خوبى درك مىكرده است و آن چنان نبوده كه فقط به نوشتن همّت گمارده باشد . بسيارى از نسخههاى ديگر علىرغم مسبوقتر بودن از اين نسخه به دلايل مختلف كه از آن جمله تفصيلهاى بيهوده و تكرارى بوده است و نيز كم دقّتى كاتب و نداشتن پايانى مشخّص و نقصهايى از اينگونه اساس كار قرار نگرفت ولى از آن همه آنچه دقيقتر به نظر مىرسيد به عنوان نسخه بدل در نظر گرفته شد و نيز اختلاف نسخهاى كه بين نسخ قديمى با اين نسخه وجود دارد نشانگر آن است كه اين نسخه نيز در همان اوايل تحرير شده است . و اختلاف نسخهاى زياد با نسخههاى متأخّرين نشانگر آن است كه اين نسخه از نسخى است